تاریخچه فروشگاههای زنجیرهای
در اواخر قرن 19 میلادی، پس انقلاب صنعتی فرانسه با گسترش شهرها و افزایش جمعیت، نیازهای مردم دستخوش تغییراتی اساسی شده و نیازهای فروشگاهی مردم شهرها ،گسترش یافت. از همین رو نمونههای اولیه این فروشگاهها مانند هایپرمارکتهای Marshal Field’s در شیکاگو و R.H. Macy & Co. در نیویورک به وجود آمدند.


طولی نکشید که فروشگاههای زنجیرهای در آمریکا با سرعت زیادی افزایش پیدا کردند و تا سال 1929 نزدیک به 22 درصد کل خردهفروشی در این کشور توسط فروشگاههای زنجیرهای انجام میشد. در این حین فروشگاههای زنجیرهای از فروشگاههای خرده فروشی خوار و بار و ارزاق به حوزههای دیگر از جمله بخش توزیع دخانیات، دارو و رستوران وارد شدند. دلیل اصلی استقبال از این فروشگاهها، قیمتهای نسبتا پایین اجناس آنها بود؛ به همین دلیل فروشگاههای زنجیرهای برای حفظ مزیت رقابتی خود و رقابت در ارائه کالا با قیمت پایینتر، انبارها و شبکه های پخش و واحدهای بستهبندی ایجاد کردند تا با یکپارچگی زنجیره تامین هزینهها را کاهش داده و بتوانند کالاها را با قیمت پایینتری به مردم ارائه کنند.
یکی دیگر از عواملی که مشتریان را به سوی این فروشگاهها فرا میخواند، امکان گردش خریداران در فروشگاه، دیدن انواع محصولات و قدرت انتخاب مشتری، که اصطلاحا به آن self service میگویند، بود. همچنین در این فروشگاهها، تمایزی بین خریداران در نظر گرفته نمیشد، همین امر هم موجب استقبال اقشار طبقه پایین و هم طبقه بالا از این فروشگاهها میشد.
در این سالها شرکتهایی مانند A&P (The Great Atlantic & Pacific Tea Company) در آمریکا متولد شدند که فروشگاههای زنجیرهای مدرن به شمار میرفتند و محصولات متنوعی را با قیمتهای رقابتی ارائه میدادند. پس از آن، تا سال 1950 فروشگاههایی از جمله Kroger وSafeway در آمریکا متولد شده و رشد چشمگیری پیدا کردند.
موفقیت این فروشگاهها در آمریکا موجب شد تا فروشگاههای زنجیرهای از قاره آمریکا فراتر روند و فروشگاههایی، از جمله فروشگاه Tesco، در انگلستان راهاندازی شود. در بین سالهای 1960 تا 1980 فروشگاههای خردهفروشی در حوزههای تخصصی به وجود آمدند. به طور مثال فروشگاههای Toys “R” Us و The Home Depot از جمله چین استورهایی بودند که در زمینههای خاصی مانند اسباببازی و ابزار فعالیت میکردند. لازم به ذکر است، بزرگترین و معروفترین فروشگاه زنجیرهای جهان در سال 1962 توسط سام والتون، با نام تجاری والمارت تاسیس شد. وال مارت با تمرکز بر کاهش هزینهها و ارائه قیمتهای پایین، توانست سریعا به یکی از بزرگترین فروشگاههای زنجیرهای تخفیفی در جهان تبدیل شود.
از همان سالها، برای اولین بار، فروشگاههای زنجیرهای وارد دنیای رقابت در ایجاد سوپرمارکتهای امروزی شدند. این فروشگاهها که عموما در حومه شهرها قرار داشتند، فروشگاههای بزگتری بوده و تنوع کالاهای قابل فروش در آنها نیز بیشتر از فروشگاههای قبلی بود. وسعت سوپر مارکتها، تنوع کالاها و مزیتهای رقابتی آنها روزبهروز بیشتر شد و به تدریج فروشگاههای غول پیکر یا هایپر مارکتها متولد شدند.
بین سالهای 1990 تا 2000 تغییرات بزرگی در صنعت ریتیل به وجود آمد و شروع عصر دیجیتال در این صنعت نیز خودنمایی کرد. در این دوره فروشگاههای زنجیرهای Carrefour و Aldi پا را فراتر گذاشته، شعب خود را در سطح جهانی گسترش داده و تبدیل به فروشگاههایی بینالمللی شدند و از طرف دیگر اولین فروشگاه زنجیرهای آنلاین، یعنی Amazon، متولد شد و این صنعت را به طور کامل متحول کرد. طبق آمار در سال 1997 بیش از 61 درصد خردهفروشی در آمریکا به وسیله فروشگاههای زنجیرهای انجام میگرفت.

در دهههای اخیر نیز، اکثر فروشگاههای سنتی توسعه یافتند و تبدیل به یک فروشگاه زنجیرهای شدند و یا به یکی از آنها پیوستند. اکنون شاهد همگرایی فروشگاههای آنلاین و آفلاین هستیم. در حال حاضر توجهها بیشتر روی تجربه مشتری و ارائه خدمات شخصیسازی شده به مشتریان است. فناوریهای نوین از جمله Ai، Big Data، BI و … به بهبود تجربه خرید نیز کمک کردند.
فروشگاههای زنجیرهای توانستهاند، با تطبیق با تغییراتی که در صنعت و اجتماع، از قرن 19 تا امروز، به وجود آمد، خود را به عنوان بخش مهمی از زندگی روزمره مردم در سراسر جهان تثبیت کنند. البته لازم به ذکر است، رشد و تکامل این صنعت متوقف نشده و امروزه با سرعتی زیاد در حال حرکت است.
سابقه موضوع فروشگاههای زنجیرهای و مساله توزیع در ایران به سال 1328 وتاسیس تعاونی مصرف سپه بازمیگردد، ولی در دوره سازندگی، به دلیل وجود مشکلات فراوان در بخش توزیع کالاها که بیشتر متاثر از دو عامل وضعیت نابسامان اقتصادی و ساختار نامناسب نظام توزیع سنتی بود، دولت بر آن شد تا با تاسیس فروشگاههای نوین زنجیرهای، وضعیت توزیع را در کشور بهبود ببخشد و از آشفتگی در بازار جلوگیری کند. این تصمیمیات منجر به ایجاد فروشگاههای رفاه و شهروند شدند. امروزه در ایران شاهد رشد بیشتر و اصولیتر این فروشگاهها هستیم؛ هرچند مسیر طولانی برای رسیدن به بازار جهانی پیش رو داریم.
انواع مدلهای فروشگاهای زنجیرهای
مدیریت فروشگاههای زنجیرهای به عنوان یک صنعت پیچیده و گسترده، دارای ساختارهای مختلفی است که برای بهبود عملکرد، کاهش هزینهها، بهبود تجربه مشتری و افزایش سودآوری باید مدلی مناسب با شرایط فروشگاه انتخاب شود. تعداد مدلهای مدیریتی چین استورها زیاد و متنوع است که در ادامه به بررسی اصلیترین مدلهای موجود میپردازیم.

مدل فروشگاههای زنجیرهای فرنچایز (Franchise): فرنچایز یا فرانشیز رایجترین مدل کسب و کاری در صنعت خرده فروشی است. در این مدل، شرکت مادر (فرنچایزر) برای افراد یا شرکتهای دیگر (فرنچایزیها) این امکان را فراهم میکند تا از نام تجاری، فرمولها، محصولات و سیستمهای کاری آن استفاده کنند. در مقابل امتیازگیرندهها معمولاً مبلغی به صورت حقالامتياز (رویالتی) یا مبلغ اولیه پرداخت میکنند. در این مدل، فرنچایزگیرنده از نام تجاری برند شناخته شده و اعتبار آن بهرهمند میشوند و همین امر بستری فراهم میکند تا از همان ابتدای کار مشتریان بیشتری به آن اعتماد کرده و فروش خوبی داشتهباشد.
معمولا فرنچایزرها، روشها و فرمولهای منحصر به فردی دارند که شانس دستیابی به موفقیت را افزایش میدهد. این روشها و فرمولها در زمینههای مدیریت، بازاریابی، ارائه محصولات، عملیات فروشگاه و … است که به امتیازگیرنده به طور رایگان آموزش داده میشود. با توجه به نکاتی که گفته شد، شروع یک کسب و کار در چنین شرایطی و تحت عنوان یک برند شناخته شده، ریسک کمتری نسبت به یک کسب و کار مستقل دارد. البته از طرفی لازم به ذکر است که این مدل در کنار مزایایی که دارد، معایبی نیز دارد که باید به آنها توجه کرد. فرنچایزگیرندهها اکثرا باید هزینه اولیه بالایی را پرداخت کنند که برای بسیاری از افرادی که میخواهند کسب و کاری آغاز کنند، امکانپذیر نیست. از طرفی امتیازگیرندهها باید از قوانین و دستورالعملهای فرنچایزر پیروی کنند که این خود محدودیتهایی را در تصمیمگیریها ایجاد میکند و موفقیت و شکست امتیازگیرنده کاملا به موفقیت با شکست فرنچایزر وابسته است. البته مزایای آن به معایبش ارجحیت دارد و از همین رو، محبوبترین مدل برای گسترش کسب و کار به حساب میآید. مکدونالد، کیافسی، پیتزا هات، استارباکس، دیلیمارکت و هایپر فامیلی، از جمله برندهایی هستند که با مدل فرنچایز فعالیت میکنند
در مطلبی به طور کامل به هرآنچه در مورد فرانچایز باید بدانید پرداختهایم که خواندن آن را به شما پیشنهاد میکنیم.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای فرانچایز
استفاده از نام تجاری شناختهشده برای جذب اعتماد مشتری
ارائه آموزشها و دستورالعملهای دقیق به امتیازگیرنده
تبلیغات برای افزایش آگاهی از برند و جذب مشتریان جدید

مدل فروشگاه زنجیرهای جزیرهای (Island Store Model): فروشگاههایی که با مدل جزیرهای مدیریت میشوند، به صورت مجزا، مانند جزیرههایی مستقل، عمل میکنند؛ اما به یک شبکه مادر وابسته هستند. مدل جزیرهای برای فروشگاههایی مناسب است که نیاز دارند با شرایط محلی تطبیق پیدا کنند و انعطافپذیری داشتهباشند. در این مدل مدیر هر فروشگاه اختیارات زیادی در تصمیمگیریهای محلی دارد که باعث میشود تصمیمگیریها سریعتر و موثرتر انجام شود. از این رو با توجه به تغییرات بازار و نیازهای محلی، تطبیق با شرایط موجود به موقع انجام میگیرد. در نتیجه مدیریت منابع بهتر انجام شده و نیازهای مشتریان بهتر پاسخ دادهشود. این مدل رقابت خوبی را در بین شعب ایجاد میکند و افزایش فروش کلی برند را در پی دارد.
لازم است در کنار مزایای خوب این مدل، معایب آن را نیز بشناسیم تا در رابطه با مدل مدیریت برند خود بهتر تصمیم بگیریم. استقلال فروشگاهها خود منجر به عدم یکپارچگی در کل شبکه فروشگاهی میشود. هزینههای مدیریتی این مدل زیاد است، چرا که هر شعبه نیاز به یک مدیریت مستقل دارد. استقلال فروشگاهها و مدیریتهای جداگانه شعب، موجب میشود که کیفیت خدمات ارائه شده هر فروشگاه متفاوت از دیگری باشد. در نهایت انتخاب مدل فروشگاه زنجیرهای به اهداف تجاری برند و نیاز بازار آن بستگی دارد. از جمله برندهایی که از این مدل برای مدیریت فروشگاه خود استفاده میکنند، میتوان به نان سحر، یاران دریان، زارا، اچ اند ام و … اشاره کرد.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای جزیرهای
تمرکز بر انعطافپذیری و سازگاری با شرایط محلی
تبلیغ خدمات و محصولات مطابق با نیازهای محلی
تقویت رقابت بین شعبه برای بهبود کیفیت و جذب مشتریان

مدل فروشگاه زنجیرهای غیر جزیرهای (Non-Island Store Model): در مدل غیرجزیرهای، فروشگاهها، تحت یک سیستم مدیریتی مرکزی به صورت یکپارچه اداره میشوند و از سیاستها، استاندارد و رویههای یکسانی پیروی میکنند. از همین رو، تمامی شعب تصویر و تجربه یکسانی را ارائه میدهند. لازم به ذکر است در این مدل فروشگاهها کمتر به نیازهای محلی و تغییرات بازار منطقهای واکنش نشان داده میشود. در این مدل فروشگاههای غیر جزیرهای، تمامی مشتریان با خرید از هر یک از شعب فروشگاه، میتوانند شاهد کیفیت و خدمات یکسانی باشند. در این فروشگاهها مدیریت مرکزی امکان کنترل و نظارت کامل بر عملکرد همه شعبهها را دارد و به دلیل سیستمهای کاری متمرکز، هزینهها کمتر و کارایی بالا است. به طور مثال، برای خرید و تامین مایحتاج، به صورت متمرکز، موجب کاهش هزینهها میگردد.
این مدل در کنار حسنهایی که دارد، دارای معایبی نیز است. فرایند متمرکز مدیریت این مدل، موجب افزایش بروکراسی و کاهش سرعت تصمیمگیری میشود. همین امر موجب کاهش توانایی فروشگاه برای تطبیق با نیازها و ترجیحات محلی مشتریان میشود و نسبت به تغییرات بازار واکنش به موقع نخواهند داشت. مدیران محلی نیز ممکن است به دلیل اختیارات کمی که دارند، بیانگیزه عمل کرده و مشکلاتی ایجاد کنند. با توجه به توضیحاتی که داده شد، مشخص است این مدل در صنایعی که نیاز به یکنواختی و هماهنگی بالا است، کاربرد دارد. از جمله فروشگاههایی که طبق مدل غیرجزیرهای مدیریت میشوند، میتوان به والمارت، تارگت، کارفور، استارباکس، مکدونالد، چرم مشهد، جانبو، چرم منط و … اشاره کرد.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای غیرجزیرهای
تأکید بر هماهنگی و یکپارچگی تجربه مشتری
تبلیغ تخفیفهای گسترده و خریدهای عمده
استفاده از تبلیغات یکپارچه برای افزایش شناخت برند

مدل فروشگاه زنجیرهای دیسکانت یا تخفیفی (Discount Store Model): فروشگاههای زنجیرهای دیسکانت، یکی از مدلهای موثر و مهم در صنعت خرده فروشی به حساب میآید که تمرکز اصلی آن روی ارائه محصولات با پایینترین قیمت ممکن است. در این مدل از فروشگاهها، با کاهش هزینههای عملیاتی و بهرهبرداری از اقتصاد مقیاسی، تلاش میکنند کالاها را با قیمتهای رقابتی به فروش برسانند. به طور مثال یکی از استراتژیهای این فروشگاهها برای کاهش هزینهها و اعمال تخفیفات بیشتر این است که محصولات خود را به صورت عمده خریداری کنند. خرید عمده محصولات، مشکلی برای فروشگاه ایجاد نمیکند؛ چرا که استراتژی قیمتگذاری پایین موجب حجم فروش بالا در فروشگاه شده و سودآوری را نیز افزایش میدهد. با این وجود بدیهی است که در این مدل به جای تمرکز بر حاشیه سود بالا، تمرکز بر روی حجم فروش بالا و گردش سریع موجودی است و به سودآوری در بلند مدت کمک میکند. با کاهش هزینهها، حاشیه سود فروشگاه نیز بالا میرود. عمدتا فروشگاههای دیسکانت طیف وسیعی از محصولات از جمله مواد غذایی، لوازم خانگی، پوشاک و محصولات الکترونیکی را ارائه میدهد.
این مدل برای کالاهای روزمره بسیار مناسب است و مشتریانی را که به دنبال خریدهای مقرون به صرفه هستند، به خود جذب میکند. در مدل دیسکانت، فشار بر حاشیه سود فروشگاه، یکی از چالشهای اساسی است؛ چرا که کاهش قیمتها، حاشیه سود فروشگاه را در معرض خطر قرار میدهد و این مدل فروشگاهها را مستلزم مدیریت دقیق در هزینهها میکند. این دسته از فروشگاهها با رقابت شدید سایر فروشگاههای دیسکانت و فروشگاههای آنلاین مواجه هستند که این امر نیازمند استراتژیهای بازاریابی موثر و دقیق است. در برخی از این فروشگاهها گاها کاهش هزینهها موجب کاهش کیفیت نیز میشود و به تصویر برند ضربه میزند. به همین جهت باید مدیریت دقیقی انجام شود تا کاهش هزینهها به ساختار فروشگاه و کیفیت محصولات ضربهای وارد نکند. از جمله فروشگاههایی که طبق مدل دیسکانت مدیریت میشوند، میتوان به والمارت، تارگت، آلدی، هایپر فامیلی، جانبو و … اشاره کرد. این مدل ضمن این که مزایای قابل توجهی دارد و جایگاه ویژهای در زندگی مردم پیدا کردهاست، نیازمند استراتژیهای مدیریتی دقیق و کارآمد است تا بتواند در بازار رقابتی امروز موفق عمل کند.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای همواره تخفیف
برجستهسازی قیمت رقابتی از طریق پایین نگه داشتن قیمت روزانه مطابق با همین شعار
تبلیغ قیمت پایین بر روی خرید بسته گروهی کالاها و خریدهای عمده
استفاده از تبلیغات دیجیتال و رسانههای اجتماعی برای نمایش تخفیفهای هفتگی

مدل فروشگاه زنجیرهای دپارتمان استورها (Department Store Model): مدل فروشگاه زنجیرهای دپارتمان استورها (Department Store Model)، که در فارسی “فروشگاه بزرگ چندبخشی” معنی میشود، تمرکز اصلی خود را بر ارائه طیف گستردهای از کالاها و محصولات در دستهبندیهای متنوع قرار میدهند. این دستهها شامل پوشاک، لوازم ورزشی، لوازم آرایشی، مبلمان، لوازمخانگی، اسباببازی، محصولات بهداشتی، لوازم نقاشی و ابزارآلات، خوراکی، کتاب، جواهرات، لوازمبرقی، لوازمالتحریر، تجهیزات عکاسی، محصولات کودکان و نیز لوازم نگهداری حیوانات خانگی نیز میشود. لازم به ذکر است در برخی از دپارتمان استورهای برجسته دپارتمان حراج نیز وجود دارد. فروشگاههای بزرگ یا دپارتمان استورها از نیمه دوم قرن نوزدهم به تدریج وارد صحنه اقتصادی و اجتماعی شدند و تأثیرات عمیقی بر ساختارهای تجاری و فرهنگی جامعه گذاشتند. این فروشگاههای عظیم نه تنها الگوهای کسبوکار را دگرگون کردند، بلکه تکنولوژی و روشهای مدیریتی را نیز به شکلی نوین بازتعریف کردند. با ظهور این فروشگاهها، شبکههای توزیع کالا و عمدهفروشی نیز تغییراتی اساسی را تجربه کردند و تحولی گسترده در صنعت خردهفروشی به وجود آمد که تا به امروز ادامه دارد. دپارتمان استورها توانستند به عنوان نیرویی تازه در بازار، هم تجارت را بازسازی کنند و هم شیوههای مصرف را متحول سازند.
هر بخش در این فروشگاهها به صورت مجزا مدیریت میشوند، اما مشتریان میتوانند تمامی نیازهای خود را در یک مکان تأمین کنند. فروشگاههای دپارتمنت معمولاً به بخشهای مختلفی تقسیم شدهاند که هر یک به یک دسته خاص از محصولات اختصاص دارد، مانند لباس، کفش، لوازم خانگی، لوازم الکترونیکی، لوازم آرایشی و غیره …این تقسیمبندی، نه تنها به مشتریان امکان میدهد تا به راحتی محصولات مورد نیاز خود را پیدا کنند، بلکه به فروشگاه کمک میکند تا خدمات بهتری ارائه دهد. یکی از مزایای اصلی دپارتمان استورها، تنوع بسیار زیاد محصولات است که به مشتریان امکان میدهد نیازهای مختلف خود را در یک مکان برآورده کنند. همچنین، این فروشگاهها به دلیل خدمات مشتریان گسترده، از جمله مشاوره خرید و خدمات پس از فروش، به عنوان یکی از مقاصد اصلی خرید شناخته میشوند. با این حال، دپارتمنت استورها با چالشهایی هم روبرو هستد. هزینههای عملیاتی بالا، به دلیل مدیریت چندین بخش مختلف، میتواند قیمت نهایی محصولات را افزایش دهد. علاوه بر این، رقابت شدید از سوی فروشگاههای تخصصی و آنلاین ممکن است سودآوری این فروشگاهها را تحت تأثیر قرار دهد. فشار بر حاشیه سود نیز به دلیل این هزینهها و رقابت، یکی دیگر از معایب این مدل بوده که نیازمند مدیریت دقیق است. این فروشگاهها معمولاً در مکانهای پرتردد و مرکزی واقع شدهاند تا دسترسی مشتریان به آنها آسان باشد. از نمونههای موفق این نوع فروشگاهها میتوان به Macy’s در آمریکا، Harrods در لندن، Galeries Lafayette در پاریس و لایکو سنتر در ایران اشاره کرد. مدل دپارتمنت استورها به دلیل ارائه تنوع زیاد محصولات و خدمات، جایگاه ویژهای در زندگی مردم پیدا کردهاند و به مدیریت دقیق و کارآمد نیاز دارند تا بتوانند در بازار رقابتی امروز موفق عمل کنند.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای دپارتمان استور
برگزاری رویدادهای فروش فصلی و تبلیغات برای جذب خریداران
همکاری با تأثیرگذاران مد و طراحان برای مجموعههای انحصاری
تأکید بر برنامههای وفاداری مشتری و جوایز برای خریداران مکرر

مدل فروشگاه زنجیرهای فانکشنال یا کاربردی (Functional Store Model): مدل فروشگاه زنجیرهای فانکشنال یک رویکرد متمرکز در خردهفروشی محسوب میشود که هدف اصلی آن بهینهسازی عملکرد و کارایی در ارائه محصولات و خدمات است. واژه “فانکشنال” به زبان فارسی “عملکردی” یا “کاربردی” معنا میشود و نشان میدهد در این مدل فروشگاه به بخشهای مختلفی تقسیم شده که هر بخش بر اساس نوع فعالیت یا عملکرد خاصی سازماندهی میشود و به صورت تخصصی عمل میکند. به عنوان مثال، بخش فروش، خدمات مشتری، انبارداری و حملونقل هر کدام به صورت مستقل عمل کرده و بر وظایف مشخص خود متمرکز هستند. این تقسیمبندی به هر بخش اجازه میدهد تا تیمی از متخصصین را دارا باشد که به طور خاص در همان زمینه فعالیت میکنند. این موضوع بهبود کیفیت خدمات و کارایی کلی فروشگاه را به دنبال دارد که برای دستیابی به اهداف کلی فروشگاه، همکاری و هماهنگی مستمر بین این بخشها ضروری است؛ زیرا این تعامل به ارائه تجربه خرید بهتر به مشتریان کمک میکند.
یکی از اهداف اصلی مدل فانکشنال، بهینهسازی استفاده از منابع فروشگاه است. به این صورت که با تفکیک وظایف و تمرکز بر تخصصیسازی، از منابع انسانی و فیزیکی به صورت بهینه استفاده میشود. این مدل مزایای متعددی دارد؛ از جمله افزایش کارایی، بهبود کیفیت خدمات و مدیریت بهتر فروشگاه. با این حال، چالشهایی نیز وجود دارد، از جمله احتمال ایجاد سیلوهای کاری که ممکن است هماهنگی بین بخشها را کاهش دهد و مدیریت فروشگاه را پیچیدهتر کند. همچنین، تخصصیسازی و تقسیمبندی ممکن است منجر به افزایش هزینههای عملیاتی شود. از این مدل، در فروشگاههای زنجیرهای مانند IKEA استفاده میشود که در آن بخشهای مختلفی مانند بخش فروش مبلمان، خدمات مشتریان، طراحی داخلی و لجستیک به صورت مستقل عمل میکنند و به طور هماهنگ برای ارائه تجربهای یکپارچه به مشتریان همکاری دارند.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای فانکشنال یا کاربردی
تبلیغ و تخصصیسازی بخشهای مختلف فروشگاه
نمایش بهبود کیفیت خدمات از طریق تخصصیسازی
تبلیغ همکاری میان بخشها برای تجربه بهتر مشتری

مدل فروشگاه زنجیرهای ورهاوس (Warehouse Store Model): مدل ورهاوس یک روش خردهفروشی مؤثر است که تمرکز اصلی آن بر ارائه کالاها به صورت عمده با قیمتهای بسیار رقابتی و پایین است. نام این مدل به معنای “انبار” است و در آن فروشگاهها به شکل انبار طراحی میشوند. طراحی ساده و بدون تزئینات اضافی به کاهش هزینههای عملیاتی کمک کرده و این کاهش هزینهها این امکان را ایجاد میکند که کالاها را با بهای تمام شده پایینتری ارائه کرد. از همین رو فروشگاههای ورهاوس به مشتریان امکان خرید کالاها با قیمتهای پایینتر و به صورت عمده را میدهند. این فروشگاهها ممکن است نیاز به عضویت سالانه یا ماهانه داشته باشند که به مشتریان اجازه میدهد از تخفیفات ویژه بهرهمند شوند. این مدل برای محصولاتی مانند مواد غذایی، لوازم خانگی، وسایل الکترونیکی و محصولات مصرفی مناسب است.
ویژگیهای اصلی مدل ورهاوس شامل صرفهجویی در هزینهها، ارائه قیمتهای پایینتر به خاطر خرید عمده و فروش حجم بالا است که به فروشگاهها امکان میدهد از طریق حجم فروش بالا به سودآوری دست یابند. این مدل برای مشتریانی که به دنبال خریدهای بزرگ و مقرون به صرفه هستند، بسیار جذاب است. مدل ورهاوس مزایای زیادی دارد از جمله ارائه قیمتهای پایینتر و جذب از طریق سیستم عضویت باشگاه مشتریان. با این حال، چالشهایی نیز وجود دارد، مانند نیاز به فضای بزرگ و مدیریت کارآمد انبارها و همچنین رقابت با فروشگاههای آنلاین که میتوانند کالاها را به صورت مستقیم به مشتریان ارائه دهند. مثالهای عملی فروشگاههای زنجیرهای مانند Costco و Sam’s Club در ایالات متحده و فروشگاههایی مانند رفاه مگا و دارک استور دیلی مارکت در ایران نمونههای موفقی از مدل ورهاوس هستند.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای ورهاوس
تاکید بر ارزش مزایای عضویت، مانند تخفیفهای انحصاری و دسترسی به قیمتهای عمده
تبلیغ صرفهجویی در خریدهای کلان از طریق تبلیغات و خبرنامههای اعضا
ایجاد پیشنهادات و تخفیفهای محدود به زمان برای محصولات پرطرفدار

مدل فروشگاه زنجیرهای کانوینینس (Convenience Store Model): فروشگاههای زنجیرهای مدل کانوینینس به گونهای طراحی شده است که هدف اصلی آن ارائه محصولات و خدماتی است که مشتریان به سرعت و با کمترین زحمت بتوانند خریداری کنند. کلمه “Convenience” به معنای “راحتی” و “آسودگی” است و این مدل دقیقاً بر مبنای راحتی و دسترسی سریع برای مشتریان شکل گرفته است. در مدل کانوینینس، فروشگاهها معمولاً اندازه کوچکی دارند و در مکانهای پررفتوآمد، مانند مناطق مسکونی، نزدیکی ایستگاههای حمل و نقل عمومی یا جایگاههای سوخت واقع شدهاند. این فروشگاهها بر ارائه محصولات ضروری و پرمصرف تمرکز دارند، مانند مواد غذایی آماده، نوشیدنیها، محصولات بهداشتی و روزنامهها و همچنین، در کنار برخی از این فروشگاهها خدماتی مانند دستگاههای خودپرداز (ATM)، پرداخت قبض و حتی پمپ بنزین ارائه میشود. فروشگاههای کانوینینس معمولاً به صورت 24 ساعته و 7 روز هفته باز هستند تا همیشه در دسترس مشتریان باشند. این فروشگاهها به دلیل قرار گرفتن در مکانهای پرتردد، انتخابی ایدهآل برای خرید سریع و فوری محسوب میشوند. از سوی دیگر، این فروشگاهها به دلیل اندازه کوچک و انتخاب محدود محصولات، فرآیند خرید را ساده و سریع میکنند.
مدل کانُوینِنس دارای مزایای بسیاری از جمله دسترسی سریع، خرید آسان و صرفهجویی در زمان است. مشتریان میتوانند در هر زمان که نیاز دارند به راحتی و با سرعت به فروشگاه دسترسی پیدا کنند. اما این مدل معایبی نیز دارد. به دلیل دسترسی آسان و خدمات اضافی، معمولا هزینه نهایی بالاتر از سایر فروشگاههای بزرگ میشود و به دلیل فضای کوچک فروشگاه، تنوع محصولات محدودتر است و ممکن است مشتریان نتوانند همه نیازهای خود را در این فروشگاهها برآورده کنند. فروشگاههای زنجیرهای مانند 7-Eleven، Circle K و Lawson در سطح بینالمللی و فروشگاههایی مانند زوپیر و افق کوروش در ایران، نمونههای موفقی از مدل کانُوینِنس هستند. این مدل به دلیل ارائه خدمات سریع و دسترسی آسان، برای مشتریانی که به دنبال خریدهای کوچک و سریع هستند، بسیار جذاب است. اگرچه ممکن است این مدل با چالشهایی مانند قیمتهای بالاتر و انتخاب محدودتر مواجه شود، اما توانسته است جایگاه خود را در بازار خردهفروشی به خوبی تثبیت کند.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای کانوینینس
تاکید بر راحتی و در دسترس بودن ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته در پیامهای بازاریابی
تبلیغ پیشنهادات ویژه بر روی تنقلات محبوب، نوشیدنیها و غذاهای داغ
اجرای برنامههای وفاداری که مشتریان تکراری را پاداش دهد

مدل فروشگاه زنجیرهای اوتلت (Outlet Store Model): فروشگاههای زنجیرهای اوتلت فروشگاههایی هستند که محصولات برندهای معروف را با تخفیفهای قابلتوجه نسبت به قیمتهای معمول بازار عرضه میکنند. این مدل فروشگاهها ابتدا در آمریکا شکل گرفتند و هدف اصلی آنها فروش کالاهای مازاد، خارج از فصل یا محصولاتی با نقصهای جزئی بود. به مرور زمان، اوتلتها توسعه یافتند و به مقصدی محبوب برای خریدارانی تبدیل شدند که به دنبال محصولات باکیفیت، با قیمت مناسبتر هستند. قیمتهای پایینتر در فروشگاههای اوتلت معمولاً به این دلیل است که محصولات بهصورت مستقیم از تولیدکننده به مصرفکننده عرضه میشوند و هزینههای بازاریابی و تبلیغات نیز کاهش روی اجناس اضافه نشده است. این فروشگاهها معمولاً در مکانهایی خارج از مناطق شهری و در مجتمعهای تجاری بزرگ قرار دارند تا هزینههای اجاره کاهش یابد و فضای بیشتری برای انبار کالاها فراهم شود.
بسیاری از اوتلتها توسط تولیدکنندگان اداره میشوند و کالاها را مستقیماً از کارخانه به مشتری عرضه میکنند. برخی نیز بهصورت زنجیرهای در چندین مکان فعالیت میکنند یا بخشی از مراکز خرید بزرگ برای اوتلت در نظر گرفته میشود که مجموعهای از برندهای مختلف را در یک مکان گرد هم میآورند. بهعنوان نمونههای معروف خارجی میتوان به “Woodbury Common Premium Outlets” در نیویورک و “Bicester Village” در انگلستان اشاره کرد. در ایران، مفهوم اوتلت به شکل گسترده و زنجیرهای، مشابه نمونههای خارجی، وجود ندارد، اما برخی برندهای داخلی مانند “هپیلند” در زمانهای خاصی از سال محصولات خود را با تخفیفهای ویژه عرضه میکنند. همچنین، برخی مراکز خرید مانند “ایران مال” در تهران، بخشهایی را به فروشگاههایی اختصاص دادهاند که محصولات خود را با تخفیف عرضه میکنند، هرچند این تخفیفها به اندازه اوتلتهای خارجی گسترده نیستند.
استراتژی بازاریابی و فروش در فروشگاههای اوتلت
برجستهسازی تخفیفها و صرفهجوییها بر روی محصولات برندهای معروف
تبلیغ مجموعهها یا معاملات ویژه مختص فروشگاههای خاص
استفاده از بازاریابی ایمیلی برای اطلاعرسانی به مشتریان درباره فروشهای فوری و رویدادهای فروش ویژه
ویژگیهای فروشگاههای زنجیرهای
تاکید بر راحتی و در دسترس بودن ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته در پیامهای بازاریابی
تبلیغ پیشنهادات ویژه بر روی تنقلات محبوب، نوشیدنیها و غذاهای داغ
اجرای برنامههای وفاداری که مشتریان تکراری را پاداش دهد
تأمین کالا در فروشگاه های زنجیرهای و همینطور مدیریت و نظارت بر آنها متمرکز است.
قیمتها ثابت بوده و خریداران نیازی به چانهزنی ندارند.
فروش غیرمتمرکز است و هر واحدی به خودیِ خود یک خردهفروش کامل محسوب میشود.
روی گردش مالی زیاد و سریع تأکید دارند.
این سیستم در زمینهی گسترش شعبههایش انعطافپذیر است.
اقلامی که شعبههای یک فروشگاه زنجیرهای میفروشند، همگی یک شکل هستند.
اقلامی که فروشگاههای زنجیرهای میفروشند، معمولا آنهایی هستند که مشتریان بسیار نیاز دارند و ماهیتشان بادوام است، مثل کفش، لباس و غیره.
مزیت فروشگاههای زنجیرهای
چنین فروشگاههایی واسطههای بین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان نهایی را حذف میکنند.
از مزایای خرید عمده استفاده میکنند.
از ویژهکاری در محصول خاصی بهرهمند هستند.
یکپارچگی قیمتها و کیفیت محصولات در همهی شعبهها حفظ میشوند.
اگر یک شعبه کالایی کم بیاورد، میتواند آن را سریعا از شعبهی دیگری در همان منطقه یا منطقهی مجاور تأمین کند.
معمولا هزینههای عملیاتی اندکی دارند.
از آنجا که نظارت متمرکزی وجود دارد، تبلیغات مشترکی برای همهی شعبهها دارند.
در این سیستم، انعطافپذیری در عمل وجود دارد.
از آنجا که شعبهها کالاهایشان را بنابه نیاز از دفتر مرکزی تهیه میکنند، ترسی از انبار بیش از حد کالا وجود ندارد
اگر یک شعبه بهخاطر ضرر سنگین یا کاهش فروش بسته شود، روی سودآوری کلی چنین سازمانی اثر نمیگذارد، چراکه ضرر یک شعبه، روی سود بهدست آمده از سایر شعبهها تقسیم میشود.
عوامل محیطی مؤثر بر فروش فروشگاههای زنجیرهای: راهکاری برای افزایش بهرهوری و جلب مشتریان
فروشگاههای زنجیرهای با استفاده از مکانیابی استراتژیک و مدیریت بهینه عوامل محیطی میتوانند تأثیر چشمگیری بر میزان فروش و تجربه خرید مشتریان خود بگذارند. اهمیت این موضوع در دنیای خردهفروشی مدرن به حدی است که مکانیابی اشتباه یا عدم توجه به محیط فروشگاهی، میتواند عواقب جبرانناپذیری برای کسبوکار به همراه داشته باشد. در ادامه به بررسی دو دسته اصلی از عوامل که به طور مستقیم بر جذب مشتریان و افزایش فروش تأثیر دارند میپردازیم: مکانیابی فروشگاه و عوامل محیطی داخلی فروشگاه. این عوامل نقشی کلیدی در موفقیت فروشگاههای زنجیرهای داشته و میتوانند بهبود عملکرد و بهرهوری فروش را به همراه داشته باشند.
مکانیابی فروشگاه: انتخاب موقعیت مناسب برای موفقیت
مکانیابی مناسب یکی از مهمترین عوامل موفقیت هر فروشگاه زنجیرهای است. انتخاب درست محل فروشگاه نه تنها میتواند به افزایش فروش کمک کند، بلکه باعث راحتی مشتریان در دسترسی به فروشگاه نیز میشود. در ادامه به چند عامل کلیدی که در مکانیابی فروشگاه باید در نظر گرفته شوند اشاره میکنیم:
مشتریان (Customers): مهمترین اولویت در مکانیابی فروشگاهی، تحلیل دقیق بازار هدف و محل زندگی مشتریان است. نزدیکی فروشگاه به مشتریان هدف نقش بسیار مهمی در جذب آنها دارد. بسته به نوع فروشگاه شما، خدمات و محصولاتی که قرار است ارائه داده شود، بازار هدف و مشتریان هدف متفاوت خواهند بود و بر این اساس باید موقعیت فروشگاه انتخاب شود.
محیط عمومی شهر (General Area): نقش محیط عمومی و زیرساختهای شهری را نباید در موفقیت فروشگاههای زنجیرهای نادیده گرفت. دسترسی آسان به بزرگراهها، ایستگاههای مترو و مراکز پرتردد مانند پارکها و مراکز خرید میتواند بر تعداد بازدیدکنندگان اثرگذار باشد. علاوه بر این، باید رقابت موجود در منطقه نیز به دقت تحلیل شود تا فروشگاه در مکانی قرار گیرد که از مزیت رقابتی برخوردار باشد.
محل اختصاصی فروشگاه (Specific Site): پس از در نظر گرفتن موقعیت عمومی، انتخاب دقیق مکان فروشگاه اهمیت پیدا میکند. در این مرحله باید به بررسی عواملی مانند دسترسی به پارکینگ، دید مناسب فروشگاه و میزان ترافیک عبوری پرداخت. محل فروشگاه باید به گونهای باشد که مشتریان به راحتی به آن دسترسی داشته و در چشم عموم قابل دید باشد.
دسترسی به موقعیت فروشگاه (Accessibility): فروشگاههایی که در نزدیکی ایستگاههای حملونقل عمومی و مراکز پرتردد قرار دارند، معمولاً افراد بیشتری از آنها بازدید میکنند. همچنین، وجود پارکینگ کافی و راحتی دسترسی به فروشگاه باعث میشود که مشتریان بارها به آن بازگردند. دسترسی به فروشگاه بر روی بهبود تجربه خرید مشتری تاثیر زیادی دارد.
عوامل محیطی در داخل فروشگاه: بهینهسازی فضا برای تجربه بهتر مشتریان
عوامل محیطی داخلی فروشگاه، از جمله نورپردازی، چیدمان قفسهها و طراحی ویترین، تأثیر زیادی بر خرید مشتریان دارند. در این بخش، به بررسی مهمترین عوامل داخلی میپردازیم که میتواند بر افزایش بهرهوری فروش تأثیرگذار باشد.
نورپردازی فروشگاه (Lighting): نورپردازی مناسب یکی از حیاتیترین عوامل در طراحی داخلی فروشگاه به شمار میرود. نور مناسب نه تنها برای روشنایی محیط فروشگاه بلکه برای نمایش بهتر محصولات نیز ضروری است. استفاده از نورهایی که به نور طبیعی شباهت دارند، میتوانند جلوه محصولات را افزایش داده و تجربه بصری مشتریان را بهبود بخشند. نورپردازی دقیق بهویژه در بخشهایی مانند لوازم آرایشی، پوشاک و کالاهای لوکس تأثیر زیادی بر جلب نظر مشتریان دارد. علاوه بر این، تنظیم نور براساس نوع محصولات و فضای فروشگاه بسیار مهم است.
چیدمان قفسهها و تجهیزات (Shelving and Layout): چیدمان مناسب قفسهها و تجهیزات میتواند به طرز نامحسوسی بر انتخاب مشتریان تأثیرگذار باشد. قفسهبندی اصولی، قرار دادن محصولات در سطوح دسترسی آسان و استفاده از تجهیزات مدرن میتواند فروش را به طور قابل توجهی افزایش دهد. در زمینه فروشگاهها و خردهفروشی، تجهیزات به مجموعه وسایل، نرمافزارهای فروشگاهی، سختافزارهای فروشگاهی و … اطلاق میشود که به منظور بهبود عملکرد فروشگاه و ارائه بهتر خدمات به مشتریان مورد استفاده قرار میگیرند. این تجهیزات نقش مهمی در سازماندهی فروشگاه، نمایش محصولات، و تسهیل تجربه خرید مشتریان دارند. لازم به ذکر است چیدمان هوشمندانه قفسهها براساس رفتار خرید مشتریان باعث میشود که محصولات مورد نظر بیشتر در دیدرس قرار بگیرند و احتمال خرید آنها بیشتر شود. قفسهها باید در ارتفاع مناسب قرار گرفته و جریان حرکت مشتریان را تسهیل کنند تا تجربه خرید بهتری برای آنها فراهم شود.
ویترین فروشگاه و تأثیر آن بر پاخوری (Window Display): ویترین جذاب نقش بسیار مهمی در جلب توجه مشتریان دارد. تحقیقات نشان داده که ویترینهای خلاقانهای که به خوبی طراحیشده باشند میتوانند تا ۲۵ درصد بر تعداد ورودیهای فروشگاه تأثیر بگذارند. طراحی ویترینی که از محصولات فصلی یا تبلیغات خاص الهام گرفته و با نورپردازی مناسب همراه باشد، باعث میشود که مشتریان بیشتری به داخل فروشگاه هدایت شوند. نمایش محصولات کلیدی و استراتژیک در ویترین، نه تنها باعث جذب مشتری میشود، بلکه به افزایش فروش آن محصولات نیز کمک میکند.
استفاده از استراتژیهای مناسب در مکانیابی و بهینهسازی عوامل محیطی داخلی فروشگاه، میتواند به طور قابل توجهی فروش و تجربه خرید مشتریان را بهبود بخشد. فروشگاههایی که بر این عوامل تمرکز دارند، به ایجاد وفاداری در مشتریان، جذب بازدیدکنندگان بیشتر و در نهایت به افزایش درآمد خواهند رسید. با توجه به اهمیت این عوامل، بهینهسازی مکان و محیط فروشگاههای زنجیرهای امری ضروری در موفقیت طولانی مدت این نوع کسبوکارهاست.